Opschorting

Wettelijk kader

• art. 6:52 BW algemeen opschortingsrecht: opeisbare tegenvordering en voldoende samenhang tussen vordering en verbintenis

  Een schuldenaar die een opeisbare vordering heeft op zijn schuldeiser, is bevoegd de nakoming van zijn verbintenis op te schorten tot voldoening van zijn vordering plaatsvindt, indien tussen vordering en verbintenis voldoende samenhang bestaat om deze opschorting te rechtvaardigen. Een zodanige samenhang kan onder meer worden aangenomen ingeval de verbintenissen over en weer voortvloeien uit dezelfde rechtsverhouding of uit zaken die partijen regelmatig met elkaar hebben gedaan.

• art. 6:262 BW exceptio non adimpleti contractus bij wederkerige overeenkomsten, met de proportionaliteitseis van lid 2

  Komt een der partijen haar verbintenis niet na, dan is de wederpartij bevoegd de nakoming van haar daartegenover staande verplichtingen op te schorten. In geval van gedeeltelijke of niet behoorlijke nakoming is opschorting slechts toegelaten, voor zover de tekortkoming haar rechtvaardigt.

• art. 6:263 BW onzekerheidsexceptie: opschorting door de partij die het eerst moet presteren bij gegronde vrees voor niet-nakoming

  De partij die verplicht is het eerst te presteren, is niettemin bevoegd de nakoming van haar verbintenis op te schorten, indien na het sluiten van de overeenkomst te harer kennis gekomen omstandigheden haar goede grond geven te vrezen dat de wederpartij haar daartegenover staande verplichtingen niet zal nakomen. In geval er goede grond bestaat te vrezen dat slechts gedeeltelijk of niet behoorlijk zal worden nagekomen, is de opschorting slechts toegelaten voor zover de tekortkoming haar rechtvaardigt.

• art. 6:83 BW verzuim zonder ingebrekestelling (sub c); grondslag van het risico dat een ongegrond opschortingsberoep de opschorter zelf in verzuim brengt

  Het verzuim treedt zonder ingebrekestelling in: wanneer een voor de voldoening bepaalde termijn verstrijkt zonder dat de verbintenis is nagekomen, tenzij blijkt dat de termijn een andere strekking heeft; wanneer de verbintenis voortvloeit uit onrechtmatige daad of strekt tot schadevergoeding als bedoeld in artikel 74 lid 1 en de verbintenis niet terstond wordt nagekomen; wanneer de schuldeiser uit een mededeling van de schuldenaar moet afleiden dat deze in de nakoming van de verbintenis zal tekortschieten.

• art. 7:759 BW herstelkader bij aanneming van werk na oplevering, spiegel van de doorlopende herstelplicht tijdens het werk

  Indien het werk na oplevering gebreken vertoont waarvoor de aannemer aansprakelijk is, moet de opdrachtgever, tenzij zulks in verband met de omstandigheden niet van hem kan worden gevergd, aan de aannemer de gelegenheid geven de gebreken binnen een redelijke termijn weg te nemen, onverminderd de aansprakelijkheid van de aannemer voor schade ten gevolge van de gebrekkige oplevering. De opdrachtgever kan vorderen dat de aannemer de gebreken binnen redelijke termijn wegneemt, tenzij de kosten van herstel in geen verhouding zouden staan tot het belang van de opdrachtgever bij herstel in plaats van schadevergoeding. Was voorheen artikel 7.12.8. De gegevens van inwerkingtreding zijn ontleend aan de bron van aankondiging van de tekstplaatsing.

Wettelijk kader

Een schuldenaar die een opeisbare vordering heeft op zijn schuldeiser, is bevoegd de nakoming van zijn eigen verbintenis op te schorten tot voldoening plaatsvindt, mits tussen vordering en verbintenis voldoende samenhang bestaat om de opschorting te rechtvaardigen (art. 6:52 BW). Die samenhang, de connexiteit, wordt onder meer aangenomen wanneer de verbintenissen over en weer voortvloeien uit dezelfde rechtsverhouding of uit zaken die partijen regelmatig met elkaar hebben gedaan.

Bij wederkerige overeenkomsten is de figuur toegespitst in de exceptio non adimpleti contractus: komt een partij haar verbintenis niet na, dan mag de wederpartij de nakoming van haar daartegenover staande verplichtingen opschorten (art. 6:262 BW). Bij gedeeltelijke of niet behoorlijke nakoming is opschorting slechts toegelaten voor zover de tekortkoming haar rechtvaardigt: de proportionaliteitseis. De partij die het eerst moet presteren, heeft ten slotte de onzekerheidsexceptie van art. 6:263 BW: zij mag opschorten wanneer na het sluiten van de overeenkomst omstandigheden te harer kennis komen die goede grond geven te vrezen dat de wederpartij niet zal nakomen. De wettelijke regeling is in verhoudingen tussen ondernemingen van regelend recht; partijen kunnen de opschortingsbevoegdheid contractueel beperken of uitsluiten.

Opschorting moet worden onderscheiden van de figuren waarmee zij in de praktijk vaak samenloopt. Anders dan ontbinding beëindigt zij de overeenkomst niet: de opgeschorte verbintenis blijft bestaan en moet alsnog worden nagekomen zodra de wederpartij presteert. Anders dan verrekening dooft zij geen vorderingen uit; zij bevriest ze slechts. Juist die tijdelijkheid maakt haar tot pressiemiddel: de opschortende partij houdt haar prestatie als onderpand vast totdat de ander over de brug komt, en behoudt intussen al haar overige rechten.

Wie moet eerst: volgorde en connexiteit

Wanneer beide partijen zich op opschorting beroepen, kan er maar één gelijk hebben. Uitgangspunt is dat de partij die als laatste moet presteren mag afwachten totdat de ander heeft geleverd; beslissend is bij wie de nakoming als eerste stokt. De bouwpraktijk levert het klassieke voorbeeld: de opdrachtgever laat een termijnfactuur onbetaald wegens gestelde gebreken, de aannemer legt daarop het werk stil. De feitenrechter onderzoekt dan of de tegenvordering tot herstel al bestond voordat de factuur opeisbaar werd, en of de omvang van de gebreken de opschorting rechtvaardigt (ECLI:NL:GHARL:2025:5351). Daarbij geldt dat op de aannemer ook vóór oplevering een doorlopende verplichting rust om goed en deugdelijk werk te leveren en aan het licht komende gebreken te verhelpen; de beperkingen van art. 7:759 BW gelden pas na oplevering.

De connexiteit reikt verder dan één contract: een tekortkoming in de ene overeenkomst kan opschorting in een samenhangende overeenkomst rechtvaardigen (ECLI:NL:HR:2012:BU4907). Bij gescheiden overeenkomsten moet die samenhang wel uitdrukkelijk worden gesteld en onderbouwd.

Proportionaliteit en de onderbouwing van de tegenvordering

Niet elk gebrek rechtvaardigt een volledige opschorting. Het opgeschorte bedrag moet in een redelijke verhouding staan tot het verweten gebrek: wie een factuur van vijftienduizend euro vasthoudt wegens een slecht afgewerkte kitrand, overspeelt zijn hand; bij een onjuist geplaatste draagbalk ligt dat anders.

De tegenvordering hoeft nog niet vast te staan. Ook wanneer de omvang van een schadevordering pas later, na bewijslevering of in een afzonderlijke procedure, komt vast te staan, is die vordering opeisbaar vanaf het moment dat schade is geleden en aan de voorwaarden voor aansprakelijkheid is voldaan. De rechter die over het opschortingsberoep oordeelt, onderzoekt of de gestelde tegenvordering bestaat en of haar omvang het beroep kan rechtvaardigen, maar mag daarbij volstaan met een voorshands oordeel; dat de vordering achteraf een andere omvang blijkt te hebben, ontneemt het beroep niet zijn werking (ECLI:NL:HR:2014:3072). Het blijft wel aan de opschortende partij om haar tegenvordering en de omvang daarvan voldoende te onderbouwen.

De proportionaliteitstoets kan ook tot een gedeeltelijk oordeel leiden: wie voor een gebrek van beperkte omvang een evenredig deel van de factuur vasthoudt, staat sterker dan wie de gehele betaling blokkeert. In de processtukken verdient het daarom aanbeveling het opgeschorte bedrag te koppelen aan een begroting van de tegenvordering, hoe voorlopig ook, zodat de rechter het voorshandse oordeel over omvang en verhouding daadwerkelijk kan vellen.

De onzekerheidsexceptie: opschorten op de vrees

Art. 6:263 BW laat de partij die het eerst moet presteren opschorten bij goede grond voor de vrees dat de wederpartij niet zal nakomen. Die bevoegdheid bestaat zelfs nog na het verstrijken van de eigen betalingstermijn (ECLI:NL:HR:2012:BW8307). De lat ligt evenwel bij een geobjectiveerde vrees: de enkele vrees dat de wederpartij in de toekomst inbreuk zal maken op rechten, zonder dat vaststaat dat het gevreesde gedrag zich zal voordoen, is onvoldoende grond (ECLI:NL:RBAMS:2018:409).

Hoe feitelijk het oordeel is, toont de zaak over de gekochte woning met overbouw: de koper schortte zijn betalingsverplichting op uit vrees dat de verkoper niet zou kunnen nakomen, maar het hof achtte het mogelijke nadeel te gering om de opschorting te rechtvaardigen. De Hoge Raad liet bovendien in stand dat het beroep op dwaling het lot van het opschortingsberoep deelde, omdat beide in belangrijke mate op dezelfde gestelde omstandigheid steunden (ECLI:NL:HR:2022:1940).

Het risico van ongegrond opschorten

Opschorting is een verweermiddel op eigen risico. Wie opschort zonder dat aan de vereisten is voldaan, komt zijn eigen verbintenis niet na en raakt in beginsel terstond in verzuim (art. 6:83 sub c BW), met alle gevolgen van dien: ontbinding, schadevergoeding en contractuele sancties komen dan voor de wederpartij binnen bereik. De Hoge Raad heeft op die harde regel enige souplesse aangebracht: een achteraf ongegrond gebleken beroep leidt niet onder alle omstandigheden direct tot verzuim, zoals in het geval van de koper die betaling had opgeschort in verband met een naheffingsaanslag die de belastingrechter uiteindelijk vernietigde (ECLI:NL:HR:2016:2517).

De bevoegdheid is bovendien eindig: zodra de wederpartij alsnog presteert of de grond voor opschorting anderszins wegvalt, herleeft de eigen prestatieplicht. Wie dan blijft vasthouden, schort door zonder recht en brengt zichzelf in verzuim.

Voor de wederpartij van een opschorter is dit de aangewezen tegenaanval: wie het opschortingsberoep onderuit haalt, op het ontbreken van een opeisbare tegenvordering, op gebrekkige connexiteit of op disproportionaliteit, verandert de opschorter met terugwerkende kracht in de tekortschietende partij en opent de weg naar ontbinding en schadevergoeding.

Bijzondere toepassingen en praktijk

Het opschortingsrecht laat zich niet gemakkelijk wegcontracteren via een omweg. Een contractueel verrekeningsverbod staat er niet aan in de weg dat een betalingsverplichting wordt opgeschort met een beroep op een eis tot schadevergoeding: de opschorting strekt ertoe pressie uit te oefenen opdat die vergoeding wordt voldaan, en die functie wordt door het verrekeningsverbod niet geraakt (ECLI:NL:HR:2014:3072). Wie ook opschorting wil uitsluiten, moet dat dus afzonderlijk en uitdrukkelijk bedingen.

Ook buiten de klassieke betalingsverhouding werkt het recht. Een verhuurder mag onder omstandigheden het verschaffen van huurgenot opschorten wegens een aanzienlijke betalingsachterstand, zoals bij de huurder die het gehuurde vrijwillig had verlaten en de sleutels had ingeleverd; de grens ligt bij eigenrichting, want een betalingsachterstand rechtvaardigt niet automatisch het vervangen van de sloten van een nog in gebruik zijnd pand (ECLI:NL:HR:2024:389). Het verweermiddel kan zowel in als buiten rechte worden ingeroepen en mag ook in een laat stadium van de procedure nog worden beoordeeld (ECLI:NL:GHDHA:2026:25). En waar een verrekeningsverweer strandt op een onvoldoende vaststaande tegenvordering, kan een opschortingsverweer wel slagen, omdat daarvoor een voorshands aannemelijke niet-nakoming van de wederpartij volstaat (ECLI:NL:RBMNE:2026:1895). Voor de praktijk is de checklist steeds dezelfde: benoem concreet welke verplichting wordt opgeschort, welke opeisbare tegenvordering dat rechtvaardigt, waarom de samenhang bestaat en waarom de omvang proportioneel is; een algemeen beroep zonder die concretisering wordt verworpen.

Rechtspraaklijn

1. 3 februari 2012 samenhangende overeenkomsten (ECLI:NL:HR:2012:BU4907) Een tekortkoming in de nakoming van de ene overeenkomst kan opschorting rechtvaardigen van een verbintenis uit een daarmee samenhangende overeenkomst.
2. 5 oktober 2012 onzekerheidsexceptie na betalingstermijn (ECLI:NL:HR:2012:BW8307) De partij die het eerst moet presteren kan zich ook na het verstrijken van haar eigen betalingstermijn nog op de onzekerheidsexceptie van art. 6:263 BW beroepen.
3. 31 oktober 2014 Eurostrip/Velenturf (ECLI:NL:HR:2014:3072) Een contractueel verrekeningsverbod staat niet in de weg aan opschorting van een betalingsverplichting met een beroep op een eis tot schadevergoeding, en de rechter mag over de gestelde tegenvordering voorshands oordelen zolang haar omvang nog niet vaststaat. Conclusie A-G ECLI:NL:PHR:2014:1708
4. 4 november 2016, Hoge Raad Creative Industry Amsterdam B.V./Heredium Coöperatie U.A. in liquidatie (ECLI:NL:HR:2016:2517) Een achteraf ongegrond gebleken beroep op opschorting leidt niet onder alle omstandigheden terstond tot verzuim van de opschortende partij. Conclusie A-G ECLI:NL:PHR:2016:860
5. 22 december 2022 overbouw Curaçao (ECLI:NL:HR:2022:1940) Het hof mag een dwalingsgrief verwerpen onder verwijzing naar de verwerping van het opschortingsberoep wanneer beide beroepen in belangrijke mate op dezelfde gestelde omstandigheid steunen. Conclusie A-G ECLI:NL:PHR:2022:687
6. 15 maart 2024, Hoge Raad opschorting huurgenot (ECLI:NL:HR:2024:389) Een verhuurder kan de nakoming van zijn verplichting tot het verschaffen van huurgenot onder omstandigheden opschorten wegens een aanzienlijke betalingsachterstand; de grens ligt bij ontoelaatbare eigenrichting. Conclusie A-G ECLI:NL:PHR:2023:1204
7. 19 augustus 2025 opschorting in de bouw (ECLI:NL:GHARL:2025:5351) Bij wederzijdse opschortingsberoepen onderzoekt de rechter of de gestelde tegenvordering al bestond voordat de vordering van de ander opeisbaar werd en of de omvang van de gebreken de opschorting rechtvaardigt.
8. 20 januari 2026, Gerechtshof Den Haag opgeschorte licentievergoeding (ECLI:NL:GHDHA:2026:25) Het opschortingsrecht is een verweermiddel dat zowel in als buiten rechte kan worden ingeroepen en ook bij een laat beroep in de procedure moet worden beoordeeld.
9. 30 april 2026, Rechtbank Midden-Nederland geblokkeerd verkoopaccount (ECLI:NL:RBMNE:2026:1895) Een betalingsverplichting mag worden opgeschort wanneer de schuldenaar op grond van concrete aanwijzingen mocht aannemen dat de wederpartij haar verplichtingen niet nakwam, ook waar een verrekeningsverweer strandt op een onvoldoende vaststaande tegenvordering.
10. 15 juli 2026, Rechtbank Amsterdam Agendum Management Informatie B.V./Dutchlabel B.V. (ECLI:NL:RBAMS:2018:409) De enkele vrees dat de wederpartij in de toekomst rechten zal schenden is onvoldoende grond voor opschorting wanneer niet vaststaat dat het gevreesde gedrag zich zal voordoen.

Verwante leerstukken

• verrekening
• verzuim-ingebrekestelling
• ontbinding-vernietiging
• nakoming
• klachtplicht