Bedrijf onder bestuursverantwoordelijkheid valt onder de Wob; minister beslist over informatieverzoek.

Raad van State · 18 januari 2023 · Hoger beroep · Bestuursrecht

Bij brief van 30 april 2019 heeft de Centrale Organisatie voor Radioactief Afval aan Laka medegedeeld dat zij niet tegemoetkomt aan een door Laka ingediend verzoek om informatie. Deze zaak gaat over een verzoek om informatie op grond van de Wet openbaarheid van bestuur. Laka is een stichting die zich volgens haar statuten ten doel heeft gesteld de natuur en het milieu te beschermen tegen vervuiling in het algemeen en tegen straling, radioactiviteit en kernenergie in het bijzonder. COVRA heeft als enige in Nederland de taak om al het radioactieve afval te verzamelen, te verwerken en op te slaan. Sinds 2002 is COVRA een staatsdeelneming. Alle aandelen zijn in handen van de Nederlandse Staat. De minister van Financiën vervult voor de Staat de rol van aandeelhouder. De minister van Infrastructuur en Waterstaat (hierna: I&W) is verantwoordelijk voor het nationale beleid op het terrein van radioactief afval. De Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming houdt toezicht op de Kernenergiewetvergunning van COVRA.

Rechtsvraag

Is COVRA een onder verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan werkzame instelling, dienst of bedrijf zoals bedoeld in artikel 3, eerste lid, van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob), en dient het Wob-verzoek door de verantwoordelijke ministers te worden behandeld?

Regel

  • art. 3 lid 1, Wob (Een ieder kan een verzoek om informatie richten tot een bestuursorgaan of een onder verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan werkzame instelling, dienst of bedrijf)
  • art. 2 lid 2 sub c, Verdrag van Aarhus (Definitie van overheidsinstantie, inclusief natuurlijke of rechtspersonen die openbare diensten verlenen met betrekking tot het milieu)
  • art. 2 lid 2 sub c, Richtlijn 2003/4/EG (Definitie van overheidsinstantie in de context van milieu-informatie)
  • Arrest Fish Legal en Shirley, ECLI:EU:C:2013:853 (Criteria voor het bepalen of een entiteit onder toezicht staat van een overheidsinstantie en dus als overheidsinstantie kan worden aangemerkt)

Toepassing

  • art. 3 lid 1, Wob (Een ieder kan een verzoek om informatie richten tot een bestuursorgaan of een onder verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan werkzame instelling, dienst of bedrijf) Uit het arrest Fish Legal en Shirley blijkt dat het begrip 'onder verantwoordelijkheid van' moet worden uitgelegd in de zin van het kunnen uitoefenen van beslissende invloed. COVRA voert een openbare dienst uit met betrekking tot het milieu, en de overheid heeft via aandeelhouderschap invloed op benoemingen en beleidsbeslissingen van COVRA. Daarom valt COVRA onder verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan.
  • art. 2 lid 2 sub c, Verdrag van Aarhus (Definitie van overheidsinstantie, inclusief natuurlijke of rechtspersonen die openbare diensten verlenen met betrekking tot het milieu) COVRA verleent openbare diensten met betrekking tot het milieu door opslag en beheer van radioactief afval. De overheid heeft de exclusiviteit voor deze taak aan COVRA toegewezen, wat impliceert dat COVRA onder toezicht van een overheidsinstantie werkt.
  • art. 2 lid 2 sub c, Richtlijn 2003/4/EG (Definitie van overheidsinstantie in de context van milieu-informatie) COVRA wordt aangemerkt als een overheidsinstantie omdat zij niet autonoom kan bepalen hoe zij milieutaken uitvoert. De Staat, als enig aandeelhouder, heeft invloed op strategische beslissingen en benoemingen binnen COVRA, die essentiële aspecten van het milieu betreffen.
  • Arrest Fish Legal en Shirley, ECLI:EU:C:2013:853 (Criteria voor het bepalen of een entiteit onder toezicht staat van een overheidsinstantie en dus als overheidsinstantie kan worden aangemerkt) De invloed van de Staat op COVRA, met name door statutaire bepalingen en het aandeelhouderschap, voldoet aan de criteria gesteld in het arrest Fish Legal en Shirley, waardoor COVRA als een overheidsinstantie moet worden beschouwd.

Conclusie

COVRA is een onder verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan werkzame instelling. Daarom moeten de ministers van I&W en Financiën beslissen over het Wob-verzoek van Laka. De rechtbank heeft zich op onjuiste gronden onbevoegd verklaard, maar de uitspraak wordt bevestigd met verbetering van de gronden.

Wetsartikelen

Tijdlijn

  1. 30-04-2019 COVRA heeft per brief aan Stichting Laka medegedeeld dat zij niet tegemoetkomt aan een door Laka ingediend verzoek om informatie op grond van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob).
  2. 25-06-2019 COVRA heeft in reactie op het bezwaar van Laka tegen de afwijzing van het Wob-verzoek haar eerdere standpunt herhaald dat zij niet verplicht is om aan het verzoek te voldoen.
  3. 08-04-2021 De rechtbank Amsterdam heeft zich onbevoegd verklaard om kennis te nemen van het beroep van Laka tegen de beslissing van COVRA.
  4. 21-11-2022 De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft de zaak ter zitting behandeld, waar vertegenwoordigers van Laka en COVRA zijn verschenen.
  5. 18-01-2023 De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft uitspraak gedaan op het hoger beroep van Stichting Laka. De Afdeling oordeelde dat COVRA onder verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan valt en dat de ministers van I&W en Financiën op het Wob-verzoek hadden moeten beslissen.