Bestuurders van een stichting kunnen worden ontslagen bij tegenstrijdig belang en schending statutaire verplichtingen.

Rechtbank Amsterdam · 21 juli 2022 · Beschikking · Civiel recht

Beschikking ex art. 2:298 BW. Ontslag stichting bestuurders wegens tegenstrijdige belangen. Bestuursverbod voor 5 jaren. Bestuurders van non-profit organisatie zijn tevens bestuurder en (indirect) aandeelhouder van een door hen opgerichte commerciële onderneming met dezelfde statutaire doelstelling. Beide ondernemingen houden zich bezig met de handel in medische hulpmiddelen, waaronder m.n. mondkapjes. Onderscheid tussen beide onduidelijk en arbitrair. Geen externe controle op beleidskeuzes, geen schriftelijke vastlegging. Op verzoek van OM en personen die zich voor de non-profit organisatie hebben ingezet. Ontvankelijkheid: behoren deze personen tot de kring van belanghebbenden? Benoeming nieuwe bestuurder(s), zoveel mogelijk in lijn met de statuten. Verzoeken tot nader invullen van de taak van het nieuwe bestuur en het doel van de stichting afgewezen.

Rechtsvraag

De centrale vraag is of [verweerder 1] en [verweerder 2] als bestuurders van de Stichting Hulptroepen Alliantie (SHA) moeten worden ontslagen vanwege hun handelen dat mogelijk in strijd is met de belangen van SHA.

Regel

  • art. 2:298 BW (oud en nieuw) (ontslag van bestuurders van een stichting)
  • art. 2:349 BW (enquêteverzoek bij de Ondernemingskamer)
  • art. 2:297 lid 1 BW (inlichtingenplicht bestuurders)
  • art. 2:302 BW (inschrijving in het handelsregister)
  • art. 22 Rv (verzoek om bewijsstukken)
  • art. 2:298 lid 3 BW (bestuursverbod na ontslag)

Toepassing

  • art. 2:298 BW (oud en nieuw) (ontslag van bestuurders van een stichting) De rechtbank heeft vastgesteld dat [verweerder 1] en [verweerder 2] bij de oprichting van RGA een belang hebben gecreëerd dat conflicteert met het belang van SHA. RGA werd opgericht kort na SHA en had een identieke doelstelling, wat duidt op directe concurrentie. Dit belang was tegenstrijdig aan het belang van SHA, omdat de oprichters van RGA ook bestuurders van SHA waren en dus een eigen belang hadden bij RGA. Dit handelen is in strijd met art. 7.1 van de statuten van SHA, dat vereist dat bestuurders zich richten naar het belang van de stichting. [verweerder 1] en [verweerder 2] hebben hun taak als bestuurders niet naar behoren vervuld, wat een grond voor ontslag vormt onder art. 2:298 BW (oud en nieuw). [Rechtsoverwegingen: 3.14, 3.15, 3.19, 3.20]
  • art. 2:349 BW (enquêteverzoek bij de Ondernemingskamer) Verweerders betoogden dat de Medewerkers niet ontvankelijk waren omdat zij geen concrete bezwaren hadden kenbaar gemaakt zoals vereist voor een enquêteverzoek. De rechtbank oordeelde dat dit vereiste niet geldt voor een verzoek op grond van art. 2:298 BW, en dat de Medewerkers als belanghebbenden kunnen worden aangemerkt vanwege hun nauwe betrokkenheid bij SHA. [Rechtsoverwegingen: 3.4, 3.7, 3.10]
  • art. 2:297 lid 1 BW (inlichtingenplicht bestuurders) Het OM had [verweerder 1] en [verweerder 2] om inlichtingen verzocht naar aanleiding van publicaties over de Mondkapjesdeal. Beide bestuurders hebben inlichtingen verstrekt na verzoeken van het OM. [Rechtsoverweging: 2.26]
  • art. 2:302 BW (inschrijving in het handelsregister) De rechtbank bepaalde dat de beschikking ter inschrijving in het handelsregister zal worden aangeboden, zoals vereist onder art. 2:302 BW. [Rechtsoverweging: 3.28]
  • art. 22 Rv (verzoek om bewijsstukken) Met het ontslag van de bestuurders vervalt het belang bij de door de Medewerkers verzochte nadere bewijslevering, waardoor de rechtbank geen bevel tot overlegging van bescheiden heeft gegeven. [Rechtsoverweging: 3.22]
  • art. 2:298 lid 3 BW (bestuursverbod na ontslag) De rechtbank legt een bestuursverbod van vijf jaar op aan [verweerder 1] en [verweerder 2], omdat geen disculpatiegrond is gebleken die een ernstig verwijt uitsluit. [Rechtsoverweging: 3.23]

Conclusie

De rechtbank besluit [verweerder 1] en [verweerder 2] als bestuurders van SHA te ontslaan, met een bestuursverbod van vijf jaar. Mr. W.J.P. Jongepier wordt benoemd als nieuwe bestuurder van SHA. De Medewerkers worden als belanghebbenden erkend en hun verzoek is ontvankelijk. De rechtbank ziet geen reden om de uitkomst van een extern onderzoek af te wachten, en de kosten worden ten laste van [verweerder 1] en [verweerder 2] gebracht.

Partijen en standpunten

  • Eiser: Openbaar Ministerie en Medewerkers
  • Gedaagde: Verweerder 1 en Verweerder 2

Het OM en de Medewerkers stellen dat Verweerder 1 en Verweerder 2 als bestuurders van SHA moeten worden ontslagen wegens handelen in strijd met de wet en statuten van SHA, waardoor SHA ernstig is benadeeld.

Verweerders betogen dat RGA geen concurrent was van SHA's Werkmaatschappij en dat zij op goede gronden een commerciële evenknie oprichtten om aan de vraag te voldoen en zichzelf van inkomen te voorzien.

Wetsartikelen

Tijdlijn

  1. 27-02-2020 Op 27 februari 2020 is de eerste besmetting in Nederland vastgesteld met het coronavirus SARS-CoV-2, de veroorzaker van de ziekte Covid-19.
  2. 11-03-2020 Op 11 maart 2020 heeft de World Health Organization de wereldwijde uitbraak van het coronavirus tot een pandemie verklaard.
  3. 20-03-2020 [verweerder 1] plaatst een bericht op Twitter over het bundelen van een order uit China voor mondkapjes.
  4. 22-03-2020 In opdracht van het Ministerie van VWS is het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) opgericht als publiek/private samenwerking.
  5. 23-03-2020 [verweerder 1] is op uitnodiging aanwezig bij een bijeenkomst van het LCH en presenteert ideeën over de supply-chain van mondkapjes.
  6. 25-03-2020 De Stichting Hulptroepen Alliantie (SHA) is opgericht door [verweerder 2] en [verweerder 3].
  7. 09-04-2020 [verweerder 1], [verweerder 2] en [verweerder 3] besluiten tot oprichting van Relief Goods Alliance B.V. (RGA).
  8. 12-04-2020 [verweerder 1] stuurt een voorstel voor samenwerking naar [naam secretaris-generaal] van het ministerie van Financiën.
  9. 14-04-2020 RGA is daadwerkelijk opgericht door de houdstermaatschappijen van [verweerder 2], [verweerder 3] en [verweerder 1].
  10. 22-04-2020 RGA en Mediq sluiten een overeenkomst tot levering van 40 miljoen mondkapjes.
  11. 15-05-2021 De Volkskrant publiceert een artikel over de geheime coronadeals van [verweerder 1].
  12. 18-06-2021 De minister van VWS kondigt een aanvullend onderzoek aan door Deloitte naar de inkoop van persoonlijke beschermingsmiddelen.