De deken heeft een zelfstandig verschoningsrecht bij uitoefening toezichthoudende taak.

Parket bij de Hoge Raad · 27 augustus 2024 · Strafrecht

Conclusie AG. Beklag, beslag. Art. 98.4 Sv jo. art. 552a Sv. Beklag deken van de Orde van Advocaten tegen Inbeslagneming van een i.h.k.v. toezicht opgemaakt onderzoeksrapport van de deken m.b.t. advocaten van Pels Rijcken. De inbeslagneming heeft plaatsgevonden in het strafrechtelijk onderzoek naar binnen Pels Rijcken gepleegde fraude. Komt aan de deken als toezichthouder op de advocatuur een zelfstandig verschoningsrecht toe? AG meent dat, bezien tegen de achtergrond van de wetsgeschiedenis, in art. 45a lid 2 van de Advocatenwet een zelfstandige aan het toezicht gerelateerde geheimhoudingsplicht is neergelegd en dat hierin een afgeleid verschoningsrecht voor de deken als toezichthouder besloten ligt, dat niet afhankelijk is van de vraag of de oorspronkelijk verschoningsgerechtigde advocaat daar al dan niet een beroep op doet. Ambtshalve opmerkingen over een aan de deken toe te kennen functioneel verschoningsrecht. AG acht oordeel rechtbank dat geen sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden die doorbreking van het verschoningsrecht van de deken rechtvaardigen toereikend gemotiveerd. De conclusie strekt tot verwerping van het cassatieberoep. Inhoudelijke samenhang met 23/03299.

Rechtsvraag

Of de deken van de Orde van Advocaten in het arrondissement Den Haag een zelfstandig verschoningsrecht heeft in het kader van haar toezichthoudende taak en of er zeer uitzonderlijke omstandigheden zijn die dit verschoningsrecht doorbreken voor de waarheidsvinding.

Regel

  • Art. 45a, Advocatenwet (Advw) (geheimhoudingsplicht deken in het kader van toezicht)
  • Art. 218, Wetboek van Strafvordering (Sv) (verschoningsrecht voor beroepsgeheimhouders)
  • Jurisprudentie Hoge Raad (zeer uitzonderlijke omstandigheden voor doorbreking verschoningsrecht)

Toepassing

  • Art. 45a, Advocatenwet (Advw) (geheimhoudingsplicht deken in het kader van toezicht) De rechtbank oordeelt dat de geheimhoudingsplicht van de deken ex art. 45a lid 2 Advw een zelfstandig verschoningsrecht inhoudt. Dit verschoningsrecht is beperkt tot informatie die aan advocaten in de normale uitoefening van hun beroep is toevertrouwd en die de deken heeft verkregen in het kader van haar toezichthoudende taak. De rechtbank baseert dit mede op de wetsgeschiedenis en de memorie van toelichting, waarin wordt aangegeven dat de deken een verschoningsrecht toekomt. (Rechtsoverwegingen 4.3, 5.35)
  • Art. 218, Wetboek van Strafvordering (Sv) (verschoningsrecht voor beroepsgeheimhouders) De rechtbank stelt vast dat de deken zich kan beroepen op art. 218 Sv omdat zij uit hoofde van haar functie als toezichthouder tot geheimhouding verplicht is. Dit verschoningsrecht is niet afhankelijk van een beroep door de originair verschoningsgerechtigde advocaten. Dit wordt mede ondersteund door de conclusie van de PG bij de Hoge Raad. (Rechtsoverwegingen 4.3, 5.36)
  • Jurisprudentie Hoge Raad (zeer uitzonderlijke omstandigheden voor doorbreking verschoningsrecht) De rechtbank oordeelt dat er geen sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden die de doorbreking van het verschoningsrecht van de deken rechtvaardigen. Ondanks de ernst van de fraude en de maatschappelijke onrust, is er geen verdenking tegen de advocaten die de informatie aan de deken hebben verstrekt. Daarnaast is niet voldoende aangetoond dat de in beslag genomen stukken een zwaarwegend opsporingsbelang dienen en dat deze informatie niet op andere wijze kan worden verkregen. (Rechtsoverwegingen 8.15, 8.16)

Conclusie

De rechtbank concludeert dat de deken van de Orde van Advocaten in het arrondissement Den Haag een zelfstandig verschoningsrecht toekomt in het kader van haar toezichthoudende taak. Er zijn geen zeer uitzonderlijke omstandigheden die dit verschoningsrecht doorbreken. Het beklag van de deken wordt daarom gegrond verklaard en de in beslag genomen stukken moeten worden teruggegeven.

Partijen en standpunten

  • Eiser: De deken van de Orde van Advocaten in het arrondissement Den Haag
  • Gedaagde: Openbaar Ministerie

De deken stelt dat hij een zelfstandig verschoningsrecht heeft bij de uitoefening van zijn toezichthoudende taak en dat de inbeslaggenomen stukken onder zijn geheimhoudingsplicht vallen.

Het Openbaar Ministerie betoogt dat de deken geen zelfstandig verschoningsrecht heeft en dat het verschoningsrecht van de advocaten niet is ingeroepen, waardoor de deken niet-ontvankelijk zou moeten worden verklaard.

Wetsartikelen

Tijdlijn

  1. 31-08-2020 De FIOD informeert notaris [betrokkene 1] dat er een strafrechtelijk onderzoek naar hem is ingesteld. [betrokkene 1] wordt door Pels Rijcken op non-actief gesteld.
  2. 06-11-2020 [betrokkene 1] pleegt zelfmoord na op non-actief te zijn gesteld door Pels Rijcken.
  3. 03-2021 Pels Rijcken maakt bekend dat het slachtoffer is geworden van jarenlange fraude door [betrokkene 1], met een geschatte omvang van 17 miljoen euro.
  4. 12-08-2021 De deken van de Haagse Orde van Advocaten rondt het toezichtonderzoek af en publiceert een persbericht. Conclusie: geen betrokkenheid advocaten bij fraude, maar tekortkomingen in kantoororganisatie.
  5. 03-11-2021 Het BFT concludeert dat [betrokkene 1] de fraude heeft gepleegd, resulterend in een tekort van ca. 11 miljoen euro op de derdenrekening van Pels Rijcken.
  6. 11-11-2021 De officier van justitie dient een vordering in bij de rechter-commissaris om aan de deken de uitlevering van stukken ter inbeslagneming te bevelen.
  7. 03-02-2022 De deken levert het onderzoeksrapport van 12 augustus 2021 onder protest uit. Het rapport wordt door de rechter-commissaris in beslag genomen.
  8. 03-02-2022 De deken maakt schriftelijk bezwaar tegen de beslissing van de rechter-commissaris om de stukken in beslag te nemen, onder verwijzing naar de geheimhoudingsplicht ex art. 45a Advocatenwet.
  9. 25-11-2022 Het openbaar ministerie licht de vordering tot uitlevering ter inbeslagneming nader toe en reageert op het standpunt van de deken.
  10. 24-01-2023 De deken reageert schriftelijk op de nadere toelichting van het openbaar ministerie.
  11. 26-01-2023 De deken levert, onder handhaving van het protest, de aan het onderzoeksrapport ten grondslag liggende stukken uit.
  12. 12-04-2023 De deken en de Orde van Advocaten in het arrondissement Den Haag dienen een klaagschrift in bij de rechtbank Amsterdam tegen de beschikking van de rechter-commissaris.