Een samenhangend geheel van rechtshandelingen kan als zodanig worden vernietigd bij wetenschap van benadeling.

Rechtsvraag

Of bij een samenhangend geheel van rechtshandelingen de wetenschap van benadeling in de zin van art. 42 Fw moet worden betrokken op het samenhangende geheel van rechtshandelingen of op iedere afzonderlijke rechtshandeling die tot dat samenhangende geheel behoort.

Regel

• Art. 42 lid 1 Faillissementswet (Fw) (De curator kan rechtshandelingen vernietigen die de schuldenaar onverplicht heeft verricht en waarvan deze wist of behoorde te weten dat daarvan benadeling van schuldeisers het gevolg zou zijn)
• Art. 42 lid 2 Faillissementswet (Fw) (Een meerzijdige of eenzijdige gerichte rechtshandeling anders dan om niet kan slechts worden vernietigd indien degenen met of jegens wie de schuldenaar de rechtshandeling verrichtte, wisten of behoorden te weten dat daarvan benadeling van de schuldeisers het gevolg zou zijn)

Toepassing

• Art. 42 lid 1 Faillissementswet (Fw) (De curator kan rechtshandelingen vernietigen die de schuldenaar onverplicht heeft verricht en waarvan deze wist of behoorde te weten dat daarvan benadeling van schuldeisers het gevolg zou zijn) Het hof oordeelde dat het samenstel van rechtshandelingen in de categorieën A, C, D, E, F en G als een geheel moeten worden beoordeeld. De wetenschap van benadeling moet worden beoordeeld op het samenhangende geheel en niet op iedere afzonderlijke rechtshandeling. Dit samenstel leidde tot een afname van activa en een toename van schulden, wat insolventie en faillissement onvermijdelijk maakte. Het hof oordeelde dat Nebo c.s. met een redelijke mate van waarschijnlijkheid moesten voorzien dat Mega/NPB c.s. failliet zouden gaan en dat een tekort zou ontstaan. Dit is in overeenstemming met de vereisten van artikel 42 lid 1 Fw. (Rechtsoverwegingen 3.19-3.21)
• Art. 42 lid 2 Faillissementswet (Fw) (Een meerzijdige of eenzijdige gerichte rechtshandeling anders dan om niet kan slechts worden vernietigd indien degenen met of jegens wie de schuldenaar de rechtshandeling verrichtte, wisten of behoorden te weten dat daarvan benadeling van de schuldeisers het gevolg zou zijn) Het hof stelde vast dat als de Rabobank op de hoogte was geweest van de volledige gevolgen van het samenstel van transacties, zij de financiering niet zou hebben voortgezet. Dit impliceert dat de betrokken partijen wisten of moesten weten dat de rechtshandelingen tot benadeling van de schuldeisers zouden leiden. Daarom is voldaan aan de vereisten van artikel 42 lid 2 Fw. (Rechtsoverwegingen 3.20-3.21)

Conclusie

De Hoge Raad verwerpt het principale beroep en oordeelt dat het hof terecht de beoordeling van het beroep op art. 42 Fw heeft betrokken op het samenhangende geheel van rechtshandelingen. Het samenstel van rechtshandelingen in de categorieën A, C, D, E, F en G is als een geheel vernietigbaar omdat de vereisten van art. 42 Fw zijn vervuld.

Partijen en standpunten

• Eiser: Nebo Vastgoed B.V. en anderen
• Gedaagde: J.M. Eringa, curator in de faillissementen van Mega/NPB c.s.

Nebo c.s. betwistten dat de rechtshandelingen een samenhangend geheel vormden en dat elk afzonderlijk aan de voorwaarden voor vernietiging voldeed.

De curator stelde dat het samenstel van rechtshandelingen de schuldeisers benadeelde en daarom vernietigbaar was onder art. 42 Fw.

Wetsartikelen

• art. 42 Fw
• art. 42 lid 2 Fw
• art. 42 lid 1 Fw
• art. 81 lid 1 RO

Tijdlijn

1. 1997 De bestuurder wordt aangesteld als bestuurder van NPB Participatie en is sindsdien ook bestuurder van Nebo, Wieko en JDA Participaties.
2. 24-07-2007 De bestaande financiering door Rabobank aan Mega/NPB c.s. wordt uitgebreid tot € 125 miljoen.
3. 2008 Vanwege de financiële crisis start Rabobank gesprekken met Mega/NPB c.s. over de financiering.
4. 06-02-2009 Rabobank kondigt aan dat zij de financiering niet wil continueren onder de bestaande voorwaarden.
5. 20-02-2009 Rabobank zegt de financiering formeel op en verzoekt om terugbetaling per 1 juli 2009.
6. 02-06-2009 Nebo ondertekent de bouwclaimovereenkomst met Mega/NPB c.s., waarbij Nebo de toekomstige projectontwikkeling van alle onroerende zaken op zich neemt.
7. 23-07-2009 Mega/NPB-vennootschappen kopen eerder aan Nebo c.s. verkochte onroerende zaken terug.
8. 2010 Rabobank legt conservatoir beslag op de grondvoorraad van Mega/NPB c.s.
9. 08-04-2010 Rabobank en Mega/NPB c.s. sluiten een nieuwe financieringsovereenkomst.
10. 19-03-2012 Rabobank zegt de nieuwe financieringsovereenkomst op.
11. 2012 Wieko neemt de plaats van Nebo in bij de uitvoering van onderdelen van de bouwclaimovereenkomst.
12. 07-07-2016 Mega/NPB-vennootschappen zijn failliet verklaard.