Een pandrecht op voorwaardelijke eigendom groeit uit tot een pandrecht op volle eigendom bij vervulling van de voorwaarde.
Goederenrecht. Eigendomsvoorbehoud, pandrecht. Kan de verkrijger van onder eigendomsvoorbehoud geleverde zaken een geldig pandrecht vestigen op zijn voorwaardelijk eigendomsrecht (art. 3:92 BW)? Voldoening restant-koopsom na faillissement van de koper. Kan het pandrecht worden uitgewonnen (art. 35 lid 2 Fw)? Staat contractueel verpandingsverbod aan vestiging pandrecht in de weg (art. 3:83 BW)?
Rechtsvraag
Heeft Rabobank een rechtsgeldig pandrecht verkregen op het teeltsysteem van Revadap, en valt dit pandrecht in de boedel na het faillissement van Revadap?
Regel
- Art. 3:92 lid 1 BW (Eigendomsovergang onder opschortende voorwaarde)
- Art. 3:91 BW (Levering onder opschortende voorwaarde)
- Art. 3:83 lid 1 BW (Overdraagbaarheid van eigendom en beperkte rechten)
- Art. 3:98 BW (Overeenkomstige toepassing van overdracht op vestiging van beperkte rechten)
- Art. 35 lid 1 en lid 2 Fw (Beschikkingsonbevoegdheid bij faillissement)
- Art. 3:4 lid 2 BW (Bestanddeelvorming)
Toepassing
- Art. 3:92 lid 1 BW (Eigendomsovergang onder opschortende voorwaarde) Revadap verkreeg een voorwaardelijk eigendomsrecht op het teeltsysteem toen het in haar macht werd gebracht. Dit betekent dat de eigendom pas volledig zou overgaan na volledige betaling. Rabobank had een pandrecht op deze voorwaardelijke eigendom, dat uitgroeide tot een pandrecht op de volle eigendom na betaling van het resterende bedrag door Rabobank aan Meteor.
- Art. 3:91 BW (Levering onder opschortende voorwaarde) De levering van het teeltsysteem aan Revadap was voltooid toen het in haar macht werd gebracht, waardoor zij een voorwaardelijk eigendomsrecht verkreeg. Dit leveringsmoment was cruciaal voor de vestiging van het pandrecht.
- Art. 3:83 lid 1 BW (Overdraagbaarheid van eigendom en beperkte rechten) De voorwaardelijke eigendom van het teeltsysteem was overdraagbaar en dus ook vatbaar voor verpanding. Het pandrecht werd gevestigd op het voorwaardelijke eigendomsrecht en groeide uit tot een pandrecht op de volle eigendom na betaling.
- Art. 3:98 BW (Overeenkomstige toepassing van overdracht op vestiging van beperkte rechten) Het pandrecht op het voorwaardelijke eigendomsrecht werd gevestigd overeenkomstig de regels voor de vestiging van een beperkt recht op een zaak. Dit pandrecht werd onvoorwaardelijk na de volledige betaling.
- Art. 35 lid 1 en lid 2 Fw (Beschikkingsonbevoegdheid bij faillissement) Revadap was beschikkingsonbevoegd na haar faillissement, maar omdat het pandrecht al eerder was gevestigd op de voorwaardelijke eigendom, miste art. 35 lid 2 Fw toepassing. Het pandrecht werd niet beïnvloed door het faillissement.
- Art. 3:4 lid 2 BW (Bestanddeelvorming) Het hof verwierp het beroep van Rabobank dat het teeltsysteem als hecht verbonden bestanddeel van het bedrijfsgebouw onder haar hypotheekrecht viel, omdat dit niet in overeenstemming was met de feitelijke en juridische kwalificatie van het teeltsysteem.
Conclusie
De Hoge Raad vernietigde het arrest van het gerechtshof Den Haag en het vonnis van de rechtbank 's-Gravenhage, en wees de vorderingen van [verweerder] af. De Hoge Raad oordeelde dat Rabobank een rechtsgeldig pandrecht had verkregen op het teeltsysteem van Revadap, dat uitgroeide tot een pandrecht op de volle eigendom na betaling van de restantvordering aan Meteor. Dit pandrecht viel niet in de boedel van Revadap na haar faillissement.
Partijen en standpunten
- Eiser: De coöperatie COÖPERATIEVE RABOBANK ZUID-HOLLAND MIDDEN U.A.
- Gedaagde: [verweerder]
Rabobank stelt dat zij een pandrecht had op het teeltsysteem van Revadap, of dat het teeltsysteem als bestanddeel van het bedrijfsgebouw onder haar hypotheekrecht viel.
[verweerder] vordert betaling van € 110.920,-- dan wel € 77.000,-- van Rabobank, stellende dat het teeltsysteem in de boedel viel na verval van het eigendomsvoorbehoud, en Rabobank ten onrechte een zekerheidsrecht heeft geëffectueerd.
Wetsartikelen
Tijdlijn
- 2008 Revadap geeft opdracht aan Meteor Systems B.V. voor het vervaardigen en leveren van een teeltsysteem voor paprikateelt.
- 2008 De overeengekomen prijs voor het teeltsysteem is omstreeks € 600.000,--. Revadap voldoet grotendeels deze prijs, maar laat een restbedrag van € 120.000,-- onbetaald.
- 2008 De algemene verkoopvoorwaarden van Meteor bepalen dat de eigendom van het geleverde pas op Revadap overgaat nadat deze alle verschuldigde bedragen heeft voldaan.
- 12-2008 Revadap sluit met Rabobank een financieringsovereenkomst waarbij zij de bank een aantal zekerheden verstrekt, waaronder een recht van eerste hypotheek en een pandrecht op inventaris en voorraden.
- 24-11-2009 Revadap wordt failliet verklaard en [verweerder] wordt benoemd tot curator.
- 2009 Rabobank betaalt in overleg met de curator € 135.000,-- aan Meteor ter voldoening van de restantvordering van Revadap, waarna Meteor haar eigendomsvoorbehoud prijsgeeft.
- 12-2009 De curator verkoopt met toestemming van de rechter-commissaris en in overleg met Rabobank de onderneming van Revadap. De koopprijs wordt betaald aan Rabobank als eerste hypotheekhouder.
- 24-01-2010 De curator sommeert Rabobank om € 110.920,--, althans € 77.000,-- aan de boedel te voldoen wegens de overwaarde van het teeltsysteem. Rabobank voldoet niet aan deze sommatie.
- 16-11-2011 De rechtbank 's-Gravenhage verwerpt de verweren van Rabobank en veroordeelt Rabobank tot betaling aan [verweerder] van € 110.920,-- vermeerderd met wettelijke rente.
- 12-09-2012 De rechtbank 's-Gravenhage bekrachtigt het eerdere vonnis.
- 09-04-2013 Het gerechtshof Den Haag bekrachtigt het vonnis van de rechtbank.
- 02-09-2014 Het gerechtshof Den Haag bekrachtigt opnieuw het vonnis van de rechtbank.