Lundiform/Mexx (ECLI:NL:HR:2013:BY8101)

Ook bij groot gewicht voor de taalkundige betekenis kunnen andere omstandigheden een andere uitleg dragen; beslissend blijft Haviltex.

Hoge Raad · 5 april 2013 · Cassatie · Civiel recht

Uitleg van tussen commerciële partijen gesloten overeenkomst over afname van geproduceerde goederen. Taalkundige betekenis van bewoordingen contract? Ongemotiveerd passeren van stellingen en bewijsaanbod; Haviltex-criterium. Relevante omstandigheden; ‘entire agreement clause’

Rechtsvraag

Mocht het hof bij de uitleg van de afnamegarantie in een overeenkomst tussen Lundiform en Mexx doorslaggevend gewicht geven aan de taalkundige betekenis en daarbij voorbijgaan aan stellingen over de totstandkoming, de bijstand van partijen en de aannemelijkheid van de lezing, en aan het bewijsaanbod; en staat een entire agreement clause eraan in de weg dat eerdere toezeggingen bij de uitleg meetellen?

Regel

  • Haviltex-maatstaf: beslissend is de zin die partijen in de gegeven omstandigheden over en weer redelijkerwijs aan de bepalingen mochten toekennen en hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten
  • groot gewicht voor de taalkundige betekenis vergt een gemotiveerd uitgangspunt (commerciële overeenkomst, professionele partijen, onderhandeld over de inhoud); ook dan kunnen de overige omstandigheden een andere betekenis meebrengen
  • voorshands oordeel over de uitleg en toelating tot (tegen)bewijs van een andere uitleg (HR 19 januari 2007, LJN AZ3178, NJ 2007/575; HR 29 juni 2007, LJN BA4909, NJ 2007/576)
  • entire agreement clause: een relevante omstandigheid bij de uitleg, op zichzelf geen uitlegbepaling (vgl. HR 19 januari 2007, LJN AZ3178, NJ 2007/575)

Toepassing

  • groot gewicht voor de taalkundige betekenis vergt een gemotiveerd uitgangspunt Het hof ging ervan uit dat het om een commerciële overeenkomst ging tussen professioneel opererende partijen die over de inhoud onderhandelden, zodat de taalkundige betekenis grote betekenis had (hof rov. 3.6). Dat uitgangspunt is onvoldoende gemotiveerd in het licht van de stellingen van Lundiform dat niet over de schriftelijke overeenkomst en in het bijzonder art. 3 is onderhandeld, dat zij niet door een jurist werd bijgestaan en dat het modelcontract door het legal department van Mexx was opgesteld; als die stellingen juist zijn, vervalt de reden voor het grote gewicht van de tekst.
  • Haviltex-maatstaf: de overige omstandigheden kunnen een andere betekenis meebrengen Lundiform beriep zich op de schriftelijke verklaring van Nibbelink, de inkoopmanager van Mexx die bij het opstellen betrokken was, dat de 36 winkels zeker zouden worden afgenomen en buiten art. 3.3 vielen; op de handelwijze van partijen voor het sluiten, waarin nooit een procedure als in art. 3.3 werd gevolgd; en op de aannemelijkheid van haar uitleg. Het hof heeft dat betoog niet in zijn oordeelsvorming betrokken. Als het hof meende dat de taalkundige betekenis hoe dan ook doorslaggevend was, is dat een onjuiste rechtsopvatting; anders is zijn oordeel onvoldoende gemotiveerd.
  • toelating tot (tegen)bewijs na een voorshands oordeel over de uitleg Lundiform stelde feiten die, indien bewezen, haar uitleg kunnen dragen, en bood bewijs aan. Het hof had haar tot bewijs van haar uitleg moeten toelaten; ook de afwijzing van de opslagkosten, die daarop voortbouwt, valt.
  • entire agreement clause als omstandigheid bij de uitleg Het oordeel van het hof over de gebondenheid aan art. 9.1 rust op het gesneuvelde uitgangspunt. De betekenis van zo'n clausule hangt af van de bewoordingen, de aard, inhoud, strekking en gedetailleerdheid van de overeenkomst en hoe de clausule bij de onderhandelingen ter sprake kwam; zij is geen uitlegbepaling en staat niet zonder meer in de weg aan betekenis voor verklaringen en gedragingen voor het sluiten. Het hof miskende dat eerdere toezeggingen van Mexx van belang kunnen zijn, en dat de clausule niet in de weg behoeft te staan aan afspraken over andere onderwerpen, zoals de slow / non movers.

Conclusie

Het hof heeft de Haviltex-maatstaf miskend of zijn uitleg onvoldoende gemotiveerd: het grote gewicht voor de taalkundige betekenis was niet gedragen in het licht van de stellingen over de totstandkoming, en ook dan blijven de overige omstandigheden van belang. Lundiform had tot bewijs moeten worden toegelaten, en de entire agreement clause sluit eerdere toezeggingen niet zonder meer uit. De Hoge Raad vernietigt het arrest en verwijst het geding naar het gerechtshof Den Haag.

Partijen en standpunten

  • Eiser: Lundiform B.V., leverancier van winkelinrichting (eiseres in feitelijke instanties, eiseres tot cassatie)
  • Gedaagde: Mexx Europe B.V., afnemer (gedaagde in feitelijke instanties, verweerster in cassatie)

Lundiform vordert nakoming van de overeenkomst van 27 november 2007: Mexx moet de hardware die Lundiform op grond van de overeenkomst in productie nam afnemen en daarvoor € 1.891.751 betalen, en € 21.000 per maand opslagkosten vanaf augustus 2008. Zij stelt dat Mexx in art. 3.4 de afname garandeerde, dat zij aan Attachment II mocht ontlenen dat Mexx goederen zou afnemen voor ten minste 36 winkels (13.108 m²), en dat ook de slow / non movers moesten worden afgenomen op grond van eerdere afspraken. In cassatie klaagt zij dat het hof de taalkundige betekenis ten onrechte doorslaggevend achtte, haar stellingen en bewijsaanbod passeerde en de entire agreement clause verkeerd toepaste.

Mexx beroept zich op de tekst van art. 3: de afnamegarantie geldt voor voorraad die is besteld op basis van een door Mexx bevestigde forecast. Op toezeggingen van voor het sluiten van de schriftelijke overeenkomst kan Lundiform zich niet beroepen vanwege de entire agreement clause in art. 9.1. In cassatie concludeert Mexx tot verwerping.

Tijdlijn

  1. 27-09-2007 [betrokkene 1] van Mexx schrijft aan een collega, met kopie aan medewerkers van Lundiform, dat in een overleg met Lundiform over de hardware is meegedeeld dat alle geannuleerde artikelen zullen worden gebruikt tot de voorraad op is.
  2. 27-11-2007 Mexx en Lundiform sluiten een schriftelijke overeenkomst over de levering van hardware voor ongeveer 36 nieuwe Mexx-winkels in 2008, van kracht vanaf 3 december 2007 tot 30 september 2008. Art. 3 regelt forecasts, bevestigingen en de afnamegarantie van Mexx (art. 3.4); art. 9.1 is een entire agreement clause; Attachment II bevat de lijst van de eerste winkels.
  3. 17-07-2008 Mexx deelt Lundiform mee de overeenkomst na 30 september 2008 niet te verlengen. Een interne e-mail van Mexx noemt het afbouwen van de slow movers, ongeveer € 170.000 van de voorraad. Mexx nam uiteindelijk goederen af voor 8.963 m².
  4. 25-03-2009 Eerste vonnis van de rechtbank Amsterdam in de zaak 418051 / HA ZA 09-291.
  5. 17-02-2010 De rechtbank wijst de vorderingen van Lundiform af.
  6. 02-08-2011 Het hof legt art. 3 uit met groot gewicht voor de taalkundige betekenis, oordeelt dat Lundiform op eerdere toezeggingen geen beroep kan doen vanwege art. 9.1, passeert het bewijsaanbod en bekrachtigt het eindvonnis.
  7. 18-01-2013 Na de conclusie van A-G Timmerman, die strekt tot vernietiging en verwijzing, reageert de advocaat van Mexx bij brief.
  8. 05-04-2013 De Hoge Raad vernietigt het arrest van het hof van 2 augustus 2011 en verwijst het geding naar het gerechtshof Den Haag.

uitleg-overeenkomst · overeenkomst · nakoming · koopovereenkomst · cassatie · bewijslast