Uitvoer militaire goederen moet stoppen bij duidelijk risico op schending internationaal humanitair recht.

Rechtsvraag

Moet de Staat der Nederlanden de uitvoer van F-35 onderdelen naar Israël stoppen vanwege het risico op ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht?

Regel

• Art. 5 lid 1 en art. 11 lid 1 Besluit strategische goederen (Bsg) (verbod op uitvoer van militaire goederen zonder vergunning)
• Art. 2 lid 2 EUGS (Gemeenschappelijk Standpunt) (weigering uitvoervergunning bij risico op schending internationaal humanitair recht)
• Art. 7 Wapenhandelsverdrag (verbod op export als er kans is op schending internationaal humanitair recht)
• Art. 1 Geneefse Conventies en art. 1 lid 1 Eerste Aanvullend Protocol (verplichting staten om schending humanitair recht te voorkomen)

Toepassing

• Art. 5 lid 1 en art. 11 lid 1 Besluit strategische goederen (Bsg) (verbod op uitvoer van militaire goederen zonder vergunning) De Minister heeft in 2016 een vergunning verleend voor de uitvoer van F-35 onderdelen naar Israël. Echter, deze vergunning moet opnieuw worden beoordeeld in het licht van nieuwe omstandigheden die wijzen op een duidelijk risico op schendingen van het internationaal humanitair recht door Israël. Dit is noodzakelijk volgens de internationale verplichtingen van Nederland onder het EUGS en het Wapenhandelsverdrag (5.22-5.28).
• Art. 2 lid 2 EUGS (Gemeenschappelijk Standpunt) (weigering uitvoervergunning bij risico op schending internationaal humanitair recht) Het hof concludeert dat er een duidelijk risico bestaat dat de F-35 onderdelen gebruikt worden bij ernstige schendingen van het humanitair recht door Israël. De Minister heeft dit risico niet correct beoordeeld en heeft ten onrechte het belang van buitenlands beleid boven de verplichtingen van het EUGS geplaatst (5.36-5.37).
• Art. 7 Wapenhandelsverdrag (verbod op export als er kans is op schending internationaal humanitair recht) De Minister heeft nagelaten de uitvoer van F-35 onderdelen te beletten ondanks het 'overriding risk' dat deze onderdelen gebruikt worden voor ernstige schendingen van het humanitair recht, in strijd met de verplichtingen onder het Wapenhandelsverdrag (5.34-5.38).
• Art. 1 Geneefse Conventies en art. 1 lid 1 Eerste Aanvullend Protocol (verplichting staten om schending humanitair recht te voorkomen) Het hof stelt dat de Staat verplicht is om maatregelen te nemen die binnen zijn vermogen liggen om schendingen van het humanitair recht te voorkomen. Dit omvat het stoppen van de uitvoer van militaire goederen naar landen die deze schendingen begaan, zoals Israël (5.25-5.27).

Conclusie

De Staat der Nederlanden moet de uitvoer van F-35 onderdelen naar Israël stoppen, omdat er een duidelijk risico bestaat dat deze onderdelen worden gebruikt voor ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht. De Minister heeft ten onrechte nagelaten om de vergunning opnieuw te toetsen aan de verplichtingen onder het EUGS en het Wapenhandelsverdrag. Het hof beveelt de Staat om de uitvoer binnen 7 dagen te staken.

Partijen en standpunten

• Eiser: Stichting Oxfam Novib, Stichting Vredesbeweging PAX Nederland, Stichting The Rights Forum
• Gedaagde: De Staat der Nederlanden (Ministerie van Buitenlandse Zaken)

Oxfam Novib c.s. vorderen de stopzetting van de uitvoer van F-35 onderdelen naar Israël, stellende dat Israël het humanitair oorlogsrecht schendt.

De Staat betwist de ontvankelijkheid van Oxfam Novib en stelt dat er geen verplichting is om de vergunning opnieuw te toetsen. De Staat benadrukt de beleids- en beoordelingsvrijheid en de complexiteit van de situatie.

Wetsartikelen

• art. 93 Gw
• art. 6:6:119 BW
• art. 26 Handvest

Tijdlijn

1. 2016 De Minister heeft een uitvoervergunning verleend voor de distributie van F-35 onderdelen naar onder andere Israël vanuit Nederland.
2. 07-10-2023 Hamas voert een aanval op Israël uit, waarbij burgers worden gedood, verwond en ontvoerd.
3. 07-10-2023 Israël voert aanvallen uit op doelen in de Gazastrook als reactie op de aanval van Hamas.
4. Oktober 2023 De Minister beoordeelt of de uitvoervergunning voor F-35 onderdelen naar Israël kan worden gehandhaafd en besluit niet in te grijpen.
5. 15-12-2023 De voorzieningenrechter wijst de vorderingen van Oxfam Novib c.s. af, die de uitvoer van F-35 onderdelen naar Israël wilden beletten.
6. 29-12-2023 Oxfam Novib c.s. stellen hoger beroep in tegen het vonnis van de voorzieningenrechter, met vijf grieven en een gewijzigde eis.
7. 22-01-2024 De mondelinge behandeling van het hoger beroep vindt plaats, waarbij advocaten van beide partijen hun zaak toelichten.
8. 12-02-2024 Het hof beveelt de Staat de verdere uitvoer van F-35 onderdelen naar Israël te beletten vanwege een duidelijk risico op schendingen van het internationaal humanitair recht.