Bij herbeoordeling van wapenvergunning moet aan dwingende criteria EU Gemeenschappelijk Standpunt worden getoetst.

Rechtsvraag

Moet de Staat de uit- en doorvoer van F-35-onderdelen naar Israël staken gezien de mogelijkheid van ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht, en kan de rechter de Staat daartoe dwingen?

Regel

• art. 2 lid 2 onder c, Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB (Beoordeling van uitvoervergunningen voor militaire goederen op risico's van ernstige schendingen van internationaal humanitair recht)
• art. 7 lid 7, Wapenhandelsverdrag (Aanmoediging tot herbeoordeling van verleende uitvoervergunningen bij nieuwe informatie)

Toepassing

• art. 2 lid 2 onder c, Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB (Beoordeling van uitvoervergunningen voor militaire goederen op risico's van ernstige schendingen van internationaal humanitair recht) De minister heeft de F-35 onderdelen uitvoervergunning herbeoordeeld maar heeft niet getoetst aan het criterium van een duidelijk risico op ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht. Het hof had niet zelf mogen beoordelen of er een duidelijk risico op ernstige schendingen bestond, maar had de minister moeten opdragen om de herbeoordeling opnieuw uit te voeren met inachtneming van het juiste criterium. (Rechtsoverweging 4.8.4)
• art. 7 lid 7, Wapenhandelsverdrag (Aanmoediging tot herbeoordeling van verleende uitvoervergunningen bij nieuwe informatie) Het hof oordeelde dat de herbeoordeling van de vergunning moet plaatsvinden indien nieuwe relevante informatie beschikbaar is. De Hoge Raad heeft echter geoordeeld dat er geen verplichting is tot herbeoordeling, maar dat de minister de bevoegdheid heeft om bij nieuwe omstandigheden een herbeoordeling uit te voeren. (Rechtsoverwegingen 4.3.2, 4.3.3)

Conclusie

De Hoge Raad concludeert dat de minister niet heeft getoetst aan het juiste criterium bij de herbeoordeling van de uitvoervergunning voor F-35-onderdelen. De rechter kan de minister niet dwingen om de uitvoer te staken, maar kan wel de opdracht geven om de herbeoordeling opnieuw uit te voeren met inachtneming van het juiste criterium van een duidelijk risico op ernstige schendingen van internationaal humanitair recht. De Hoge Raad heeft daarom de uitspraken van de lagere rechterlijke instanties vernietigd en de Staat opgedragen om de herbeoordeling opnieuw uit te voeren.

Partijen en standpunten

• Eiser: De Staat der Nederlanden (Ministerie van Buitenlandse Zaken)
• Gedaagde: Stichting Oxfam Novib, Stichting Vredesbeweging PAX Nederland, Stichting The Rights Forum

De Staat voert aan dat de uit- en doorvoer van onderdelen van F-35-gevechtsvliegtuigen naar Israël niet hoeft te worden herbeoordeeld op basis van nieuwe omstandigheden onder de EU-regels, aangezien deze regels slechts een aanmoediging hiertoe bevatten.

Oxfam Novib c.s. betogen dat de uit- en doorvoer van F-35-onderdelen naar Israël moet worden gestaakt vanwege ernstige schendingen van internationaal humanitair recht. Ze vorderen dat de Staat verplicht is om de vergunning te herbeoordelen vanwege het risico op deze schendingen.

Wetsartikelen

• art. 3:3:296 lid 1 BW
• art. 81 lid 1 RO
• art. 29 VEU
• art. 24 lid 1 VEU
• art. 6:6:163 BW
• art. 3:3:296 BW
• art. 6:6:162 BW

Tijdlijn

1. 2016 De minister verleent een vergunning voor de uit- en doorvoer van F-35-onderdelen op basis van het Besluit strategische goederen.
2. 07-10-2023 Hamas voert aanvallen uit op Israël vanuit de Gazastrook, waarbij ongeveer 1200 personen worden gedood en 240 personen worden gegijzeld.
3. Oktober 2023 Israël reageert op de aanvallen door zelf aanvallen op doelen in de Gazastrook uit te voeren, resulterend in duizenden doden en gewonden.
4. Oktober 2023 De minister onderzoekt of de vergunning voor de uitvoer van F-35-onderdelen moet worden herzien, maar concludeert dat dit niet nodig is.
5. 15-12-2023 De voorzieningenrechter wijst de vorderingen van Oxfam Novib c.s. af die stelden dat de uitvoer van F-35-onderdelen naar Israël moet worden stopgezet.
6. 12-02-2024 Het gerechtshof vernietigt het vonnis van de voorzieningenrechter en gelast de Staat de uitvoer van F-35-onderdelen naar Israël te staken.
7. 20-02-2024 Ter uitvoering van het gerechtshof arrest wordt in art. 3 lid 2 AV009 bepaald dat doorvoer en uitvoer naar Israël niet is toegestaan.
8. 03-10-2025 De Hoge Raad vernietigt de uitspraak van het gerechtshof Den Haag en de voorzieningenrechter en gelast een nieuwe herbeoordeling van de vergunning voor F-35-onderdelen.