Preventieve garantievoorwaarden kunnen vervallen dekking als redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn.

Hoge Raad · 16 februari 2024 · Cassatie · Civiel recht

Verzekeringsrecht. Uitleg polisbepaling. Dekking. Beroep op de beperkende werking van redelijkheid en billijkheid mogelijk?

Rechtsvraag

De centrale juridische vraag is of de verhuurclausule in de verzekeringspolis van toepassing is en of NN gehouden is dekking te verlenen voor het ongeval van de deelnemer, gezien de niet-naleving van de voorwaarden door de manegehouder.

Regel

  • Verhuurclausule L656B: De aansprakelijkheid voor schade verband houdend met verhuur als rijpaard is uitsluitend verzekerd, indien wordt aangetoond dat het plaatsvond onder leiding van een gediplomeerd instructeur of stagiaire van een erkend opleidingsinstituut en de huurder(s) beschikte(n) over een FNRS-diploma, KNHS lidmaatschapskaart of ruiterbewijs.
  • Jurisprudentie: Onderscheid tussen bedingen met primaire dekkingsomschrijving en preventieve garantievoorwaarden (HR 27 oktober 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA7915; HR 9 juni 2006, ECLI:NL:HR:2006:AV9435).
  • Redelijkheid en billijkheid: Een beroep op een beding kan naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn als er onvoldoende verband is tussen het niet-naleven van het beding en het risico dat zich heeft verwezenlijkt.

Toepassing

  • Verhuurclausule L656B: De aansprakelijkheid voor schade verband houdend met verhuur als rijpaard is uitsluitend verzekerd, indien wordt aangetoond dat het plaatsvond onder leiding van een gediplomeerd instructeur of stagiaire van een erkend opleidingsinstituut en de huurder(s) beschikte(n) over een FNRS-diploma, KNHS lidmaatschapskaart of ruiterbewijs. De medewerker had geen instructeursdiploma maar wel ruime ervaring. Het hof oordeelde dat de medewerker adequaat handelde en dat een instructeursdiploma niet relevant was voor het voorkomen van het ongeval. De deelnemer had geen ruiterbewijs, maar het hof oordeelde dat het onwaarschijnlijk was dat een ruiter met een ruiterbewijs de val had kunnen voorkomen. Daarom was het beroep op de clausule onredelijk. (rov. 4.6, 4.9, 4.10)
  • Jurisprudentie: Onderscheid tussen bedingen met primaire dekkingsomschrijving en preventieve garantievoorwaarden (HR 27 oktober 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA7915; HR 9 juni 2006, ECLI:NL:HR:2006:AV9435). Het hof kwalificeerde de verhuurclausule als een preventieve garantievoorwaarde, niet als een primaire dekkingsomschrijving. De Hoge Raad besloot echter dat het onderscheid niet meer relevant is voor de beoordeling van de redelijkheid en billijkheid. (rov. 3.3)
  • Redelijkheid en billijkheid: Een beroep op een beding kan naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn als er onvoldoende verband is tussen het niet-naleven van het beding en het risico dat zich heeft verwezenlijkt. Het hof vond dat er geen causaal verband was tussen het ontbreken van diploma's en het ongeval. De Hoge Raad oordeelde dat het hof onvoldoende rekening hield met de stellingen van NN over de bekendheid van de manegehouder met de clausule en de bewuste overtreding ervan. (rov. 4.9, 3.7)

Conclusie

De Hoge Raad vernietigde het arrest van het hof omdat het hof niet voldoende rekening hield met de stellingen van NN over de bekendheid van de manegehouder met de voorwaarden van de verhuurclausule en de bewuste overtreding ervan, en verwees de zaak voor verdere behandeling naar het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden.

Partijen en standpunten

  • Eiser: Nationale Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij N.V.
  • Gedaagde: [de manegehouder] h.o.d.n. [de manege]

NN betoogt dat de verhuurclausule een primaire dekkingsomschrijving is en dat er geen dekking bestaat omdat de begeleider en berijder de vereiste diploma's niet hadden.

[de manegehouder] stelt dat het schadevoorval onder de dekking van de aansprakelijkheidsverzekering valt, en dat de verhuurclausule een preventieve garantievoorwaarde is.

Tijdlijn

  1. 04-2018 [De manegehouder] organiseert bosritten met Fjordenpaarden. Tijdens een bosrit in april 2018 valt [de deelnemer] van haar paard en loopt ernstig letsel op. Zij stelt [de manegehouder] aansprakelijk voor haar schade.
  2. 21-10-2020 De rechtbank Zeeland-West-Brabant doet een eerste uitspraak in de zaak C/02/373863 / HA ZA 20-367.
  3. 20-01-2021 De rechtbank oordeelt dat NN dekking moet verlenen en houdt de zaak aan totdat in de schadestaatprocedure is beslist. Tussentijds hoger beroep is toegestaan.
  4. 24-03-2021 De rechtbank Zeeland-West-Brabant doet een derde uitspraak in de zaak C/02/373863 / HA ZA 20-367.
  5. 01-02-2022 Het hof bekrachtigt het tussenvonnis van de rechtbank en verwijst de zaak terug voor verdere behandeling. Het hof oordeelt over de uitleg van de verhuurclausule en de toepasselijkheid ervan op het ongeval.
  6. 07-06-2022 Het gerechtshof 's-Hertogenbosch doet een tweede uitspraak in de zaak 200.293.181/01.
  7. 16-02-2024 De Hoge Raad vernietigt het arrest van het gerechtshof 's-Hertogenbosch van 1 februari 2022 en verwijst de zaak naar het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden voor verdere behandeling. NN wordt in de kosten van het geding in cassatie veroordeeld.