Overheid kan toezegging intrekken wegens gewijzigde omstandigheden en disproportionele kosten.

Rechtsvraag

Is de Staat der Nederlanden gehouden om de aan [eiser] gedane toezegging tot het aanleggen van een brug volgens variant 5 na te komen?

Regel

• Art. 6:2 lid 2 BW (Redelijkheid en billijkheid in verbintenissenrecht)
• Art. 6:258 BW (Onvoorziene omstandigheden in overeenkomsten)
• ABRvS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1694 (Bestuursrechtelijke maatstaf voor toezeggingen)

Toepassing

• Art. 6:2 lid 2 BW (Redelijkheid en billijkheid in verbintenissenrecht) Het hof heeft de belangen van [eiser] bij nakoming van de toezegging afgewogen tegen het algemeen belang van de Staat bij een doelmatige besteding van overheidsgelden. Het belang van [eiser] is verminderd omdat de bereikbaarheid van zijn woning op een vergelijkbaar niveau is als met de beoogde brug. Bovendien heeft de Staat aangeboden de omrijschade te vergoeden. Het hof oordeelt dat het belang van de Staat zwaarder weegt. (Rechtsoverweging 4.9)
• Art. 6:258 BW (Onvoorziene omstandigheden in overeenkomsten) Het hof heeft niet expliciet de toepassing van onvoorziene omstandigheden overwogen, maar heeft wel in overweging genomen dat de kosten van de brug hoger zijn dan verwacht en dat de omstandigheden zijn gewijzigd, waardoor het belang van [eiser] is verminderd. Dit kan worden gezien als een toepassing van redelijkheid en billijkheid bij gewijzigde omstandigheden. (Rechtsoverweging 3.3)
• ABRvS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1694 (Bestuursrechtelijke maatstaf voor toezeggingen) Het hof heeft de bestuursrechtelijke maatstaf toegepast waarbij een belangenafweging plaatsvindt. Het belang van [eiser] weegt zwaar, maar het belang van de Staat bij een doelmatige besteding van publieke middelen weegt zwaarder gezien de gewijzigde omstandigheden en de alternatieve maatregelen. (Rechtsoverweging 4.8)

Conclusie

De Hoge Raad oordeelt dat de Staat niet gehouden is de toezegging na te komen omdat het belang van [eiser] bij nakoming door gewijzigde omstandigheden is verminderd, en het belang van de Staat bij een doelmatige besteding van overheidsgelden zwaarder weegt. De Hoge Raad verwerpt het cassatieberoep van [eiser].

Partijen en standpunten

• Eiser: [eiser]
• Gedaagde: De Staat der Nederlanden

De eiser vordert dat de Staat een brug aanlegt voor de ontsluiting van zijn woning, gebaseerd op een gedane toezegging.

De Staat stelt dat gewijzigde omstandigheden en hoge kosten nakoming van de toezegging onredelijk maken.

Wetsartikelen

• art. 6:6:258 BW
• art. 6:6:2 lid 2 BW
• art. 81 lid 1 RO

Tijdlijn

1. [2008] In 2008 zijn de kosten voor een brug met een lengte van 120 meter en met een hoogte van NAP +3.00 meter begroot op € 700.000,--.
2. [2009] Vanwege gewijzigde inzichten is in 2009 de overlaat verhoogd tot NAP +2.10 meter, waardoor de overlaat 180 meter lang werd. Door deze verhoging werd de bereikbaarheid van de woning van [eiser] via de overlaat verbeterd.
3. [22-03-2011] [eiser] heeft mondeling te kennen gegeven dat hij genoegen wil nemen met een brughoogte van 2.35m +NAP om een kortere ontsluitingsweg mogelijk te maken.
4. [20-06-2011] De gemeenteraad van Zwolle heeft het bestemmingsplan Scheller en Oldeneler Buitenwaarden vastgesteld en een amendement aangenomen om een alternatieve ontsluiting voor het perceel van [eiser] te onderzoeken.
5. [23-11-2012] In het kader van de onteigeningsprocedure heeft een gerechtelijke opneming van de te onteigenen percelen plaatsgevonden. Tijdens de opname is door de advocaat van de Staat verklaard dat een alternatief plan voor de ontsluiting van de woning is ontwikkeld.
6. [19-12-2012] Bij vonnis is de onteigening van een aantal aan [eiser] toebehorende percelen uitgesproken.
7. [20-04-2015] Het Waterschap geeft een aannemersbedrijf opdracht voor een ontwerp van de oeververbinding vanaf de dijk naar de woning van [eiser] (variant 5).
8. [06-05-2015] Het Waterschap dient bij de gemeente Zwolle een aanvraag in voor het verkrijgen van een omgevingsvergunning voor de aanleg van de brug met toegangswegen (variant 5).
9. [12-10-2015] De Staat bevestigt aan [eiser] de kosten van de beoogde brug zoals berekend door de aannemer en stelt voor om geen brug aan te leggen vanwege disproportionele kosten.
10. [17-03-2016] De Staat laat aan [eiser] weten dat er is besloten geen geld ter beschikking te stellen voor het realiseren van een brug voor de ontsluiting van zijn woning.
11. [22-04-2016] Op verzoek van de Staat trekt het Waterschap zijn aanvraag om een omgevingsvergunning voor de brug in.
12. [23-08-2016] De Staat stelt voor om de overlaat naar de woning van [eiser] met 25 cm te verhogen tot NAP +2.35 meter onder voorwaarde dat [eiser] afziet van zijn vordering tot realisatie van een brug.