Misbruik van omstandigheden vereist bewustzijn en geen redelijke alternatieven voor benadeelde partij.

Hoge Raad · 27 januari 2017 · Cassatie · Civiel recht

Contractenrecht. Verbreking joint venture. Kwijtingsbeding in vaststellingsovereenkomst. Misbruik van omstandigheden, art. 3:44 lid 4 BW; omstandigheden die een rol hebben gespeeld bij de totstandkoming van de rechtshandeling, causaal verband, nadeel.

Rechtsvraag

Heeft Delta misbruik gemaakt van omstandigheden bij het sluiten van de vaststellingsovereenkomst met S'Energy, waardoor S'Energy gerechtigd zou zijn tot vernietiging van de overeenkomst of de kwijtingsclausule?

Regel

  • Art. 3:44 lid 4 BW (Misbruik van omstandigheden): Iemand maakt misbruik van omstandigheden als hij weet of moet begrijpen dat een ander door bijzondere omstandigheden bewogen wordt tot het verrichten van een rechtshandeling, en het tot stand komen van die rechtshandeling bevordert, ofschoon hetgeen hij weet of moet begrijpen hem daarvan zou behoren te weerhouden.

Toepassing

  • Art. 3:44 lid 4 BW (Misbruik van omstandigheden): Iemand maakt misbruik van omstandigheden als hij weet of moet begrijpen dat een ander door bijzondere omstandigheden bewogen wordt tot het verrichten van een rechtshandeling, en het tot stand komen van die rechtshandeling bevordert, ofschoon hetgeen hij weet of moet begrijpen hem daarvan zou behoren te weerhouden. Het hof heeft vastgesteld dat S'Energy zich in een positie bevond waarin zij geen andere reële opties had dan in te stemmen met de vaststellingsovereenkomst. Delta was zich bewust van deze omstandigheden, waaronder de financiële nood van S'Energy en de dreigende faillissementssituatie van Sunergy. Delta heeft de vaststellingsovereenkomst gesloten onder condities die S'Energy als nadelig beschouwde, zoals het vastgestelde bedrag van €32 miljoen voor de aandelen. Het hof heeft echter onvoldoende gemotiveerd waarom andere voorgestelde opties, zoals de aandeelhoudersprocedure, niet als reële alternatieven werden gezien. Delta's kennis van de bijzondere omstandigheden en de afwezigheid van reële alternatieven voor S'Energy speelden een cruciale rol in de beoordeling van misbruik van omstandigheden. (Rechtsoverwegingen 3.3, 4.1, 5.2.1, 5.2.2, 5.2.3)

Conclusie

De Hoge Raad vernietigt de arresten van het gerechtshof Amsterdam omdat het hof onvoldoende heeft gemotiveerd of Delta misbruik heeft gemaakt van omstandigheden bij het sluiten van de vaststellingsovereenkomst. De zaak wordt verwezen naar het gerechtshof Den Haag voor verdere behandeling en beslissing.

Partijen en standpunten

  • Eiser: S'ENERGY B.V.
  • Gedaagde: Delta N.V. en [A]

S'Energy stelt dat Delta misbruik heeft gemaakt van omstandigheden bij het sluiten van de vaststellingsovereenkomst, waardoor S'Energy schade heeft geleden. Zij vordert vernietiging van de kwijtingsclausule en schadevergoeding.

Delta betwist misbruik van omstandigheden en stelt dat S'Energy irreële verwachtingen had van Sunergy en dat de overeenkomst noodzakelijk was vanwege Sunergy's technische faillissement.

Wetsartikelen

Tijdlijn

  1. 09-09-2008 [betrokkene 1], statutair bestuurder van Sunergy, wordt ontslagen, wat leidt tot wrijving tussen S’Energy en Delta.
  2. 02-2009 Partijen bereiken mondeling overeenstemming over de verkoop van S’Energy’s aandelen in Sunergy aan Delta voor €32 miljoen, zonder finale kwijting te bespreken. Een concept-vaststellingsovereenkomst zou door Delta worden opgesteld.
  3. 11-02-2009 De advocaat van Delta stuurt een concept-vaststellingsovereenkomst en een concept-koopovereenkomst naar de advocaat van S’Energy, inclusief een kwijtingsbepaling.
  4. 15-02-2009 De advocaat van S’Energy stuurt een mark-up van de conceptovereenkomst terug, waarin de kwijtingsbepaling is gewijzigd. S'Energy wil een achterdeur openhouden voor een beroep op misbruik van omstandigheden, maar de advocaat raadt dat af.
  5. 02-03-2009 S’Energy ondertekent de definitieve vaststellingsovereenkomst, gevolgd door Delta op 03-03-2009.
  6. 22-02-2012 De rechtbank Amsterdam wijst de vorderingen van S'Energy zowel in conventie als in reconventie af.
  7. 24-06-2014 Het hof acht het noodzakelijk dat een deskundigenrapport wordt uitgebracht en stelt het cassatieberoep tegen de tussenarresten open.
  8. 02-06-2015 Het hof gaat nader in op de vragen die aan de deskundigen moeten worden gesteld.
  9. 28-10-2016 Advocaten van beide partijen reageren per brief op de conclusies van de Advocaat-Generaal.
  10. 27-01-2017 De Hoge Raad vernietigt de arresten van het gerechtshof Amsterdam en verwijst de zaak naar het gerechtshof Den Haag voor verdere behandeling.